✦
مجموعه جامع فلسفه و حکمت ایرانی و جهانی
راهنمایی روان و روشن — از حکمتِ کهنِ ایران تا مغالطه‌های روزمره و مفاهیمِ کلیدیِ اندیشه. هر کارت را لمس کن تا در همین صفحه باز شود.
مقایسه ابن‌سینا و ارسطو
واجب‌الوجود، محرک اول، برهان صدیقین، ماهیت و وجود، علیت و عقول
پرسش از راهنمای فلسفه
هر پرسشی درباره‌ی فلسفه داری بنویس — حتی یک کلمه مثل «آزادی»، «مرگ» یا «حقیقت». پاسخی عمیق اما به زبانِ ساده و با مثال دریافت می‌کنی.
گفت‌وگوی سقراطی
یک گفت‌وگوی زنده‌ی صوتی، مثل تماس تلفنی: تو سخن می‌گویی و فیلسوفی سقراطی با صدای بلند پاسخ می‌دهد — پیش‌فرض‌هایت را می‌کاود، مثال نقض می‌آورد و مغالطه‌ها را نشان می‌دهد، با تکیه بر سقراط، ارسطو، کانت، ابن‌سینا و فارابی.
شورای اندیشمندان بزرگ
بخش اول — مکتب‌ها و دیدگاه‌های بزرگ فلسفه
نگاهی آرام و روشن به مهم‌ترین جریان‌های اندیشه در ایران و جهان اسلام، و دو مکتبِ مکملِ جهانی (رواقیان و اگزیستانسیالیسم) — با زبانی ساده، بی‌اصطلاح، برای هر جوینده‌ی حقیقت.
بخش دوم — مغالطه‌ها و سفسطه
مغالطه، استدلالی است که به ظاهر درست می‌نماید، ولی در باطن نادرست است. شناختنِ مغالطه‌ها، سپرِ اندیشه است. هر کارت، یک مغالطه با مثالی روزمره و ساده.
چرا ذهن در دامِ مغالطه می‌افتد؟
- دو شیوه‌ی اندیشیدن: روان‌شناسان «فرایندِ دوگانه» را توصیف کرده‌اند — «سیستم ۱» سریع، خودکار و شهودی است و «سیستم ۲» آهسته، پرزحمت و سنجیده. بیشترِ مغالطه‌ها زمانی پذیرفته می‌شوند که سیستم ۱ پاسخ می‌دهد و سیستم ۲ آن را بررسی نمی‌کند (استانوویچ و وست ۲۰۰۰؛ کانمن ۲۰۱۱).
- میان‌بُرهای ذهنی: تورسکی و کانمن (۱۹۷۴) نشان دادند ما با «اکتشاف»هایی مانندِ نمایندگی و دسترس‌پذیری داوری می‌کنیم؛ این میان‌بُرها معمولاً سودمندند اما خطاهای قابل‌پیش‌بینی پدید می‌آورند.
- سوگیریِ تأیید: ما به دنبالِ شواهدی می‌گردیم که باورِ پیشین‌مان را تأیید کند و شواهدِ مخالف را کمتر می‌بینیم (واسون ۱۹۶۰؛ نیکرسون ۱۹۹۸).
- جایگزینیِ ویژگی: وقتی پرسشی دشوار است، ذهن بی‌صدا به پرسشی آسان‌تر پاسخ می‌دهد (کانمن و فردریک ۲۰۰۲).
- سوگیریِ باور: باورپذیر بودنِ نتیجه، داوریِ ما درباره‌ی درستیِ منطقیِ استدلال را تحتِ تأثیر قرار می‌دهد (ایوانز و همکاران ۱۹۸۳).
- یادآوری: برخی پژوهشگران (هان و اوکسفورد ۲۰۰۷) نشان می‌دهند بسیاری از «مغالطه‌ها» در شرایطی می‌توانند استدلالِ معقولی باشند؛ شناختِ مغالطه یعنی پرسیدنِ پرسشِ درست، نه بستنِ گفت‌وگو.
منابعِ پژوهشی
- Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.پژوهش
- Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124–1131.پژوهش
- Stanovich, K. E., & West, R. F. (2000). Individual differences in reasoning: Implications for the rationality debate? Behavioral and Brain Sciences, 23(5), 645–665.پژوهش
- Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 12(3), 129–140.پژوهش
- Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175–220.پژوهش
- Kahneman, D., & Frederick, S. (2002). Representativeness revisited: Attribute substitution in intuitive judgment. In T. Gilovich, D. Griffin & D. Kahneman (Eds.), Heuristics and Biases (pp. 49–81). Cambridge University Press.پژوهش
- Evans, J. St. B. T., Barston, J. L., & Pollard, P. (1983). On the conflict between logic and belief in syllogistic reasoning. Memory & Cognition, 11(3), 295–306.پژوهش
- Hahn, U., & Oaksford, M. (2007). The rationality of informal argumentation: A Bayesian approach to reasoning fallacies. Psychological Review, 114(3), 704–732.پژوهش
مغالطه‌های صوری
خطا در شکل و ساختارِ استدلال.
مغالطه‌های ربط
دلیل‌هایی که به موضوعِ اصلی ربطی ندارند.
مغالطه‌های پیش‌فرض
پیش‌فرض‌های پنهان یا ناموجه.
مغالطه‌های زبانی
لغزش‌هایی که از ابهامِ واژه و جمله می‌آیند.
بخش سوم — مفاهیم کلیدی به زبان ساده
هشت واژه‌ای که در فلسفه و عرفان بارها می‌شنویم — هر یک با یک توضیحِ کوتاه و روشن، بی‌اصطلاح.
بخش چهارم — منطق: فکر را مرتب کنیم
منطق، هنرِ فکرِ درست است. فلسفه‌ی بدونِ منطق، مانندِ سفر در شب بدونِ چراغ است. در اینجا، منطق را با چند مثالِ ساده و روزمره یاد می‌گیریم.
بخش پنجم — دو ستاره‌ی درخشان: سقراط و ارسطو
در تاریخِ فلسفه، نام‌های بسیار درخشان‌اند. اما دو نفر، نورِ خاصی دارند که تا امروز روشن مانده: سقراط، معلمِ پرسش؛ و ارسطو، معمارِ اندیشه.
کتاب‌نامه‌ی برگزیده برای مطالعه‌ی بیشتر
متن‌های اصلی، ترجمه‌ها و راهنماهای دانشگاهی؛ منابعِ فارسی با برچسبِ راست‌چین آمده‌اند.
فلسفه‌ی ایرانی و اسلامی
- Adamson, P., & Taylor, R. C. (Eds.) (2005). The Cambridge Companion to Arabic Philosophy. Cambridge University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Nasr, S. H., & Aminrazavi, M. (Eds.). An Anthology of Philosophy in Persia (5 vols.). I.B. Tauris.پژوهشی-دانشگاهی
- Rahman, F. (1975). The Philosophy of Mullā Ṣadrā. SUNY Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Walbridge, J., & Ziai, H. (1999). Suhrawardī: The Philosophy of Illumination. Brigham Young University Press.متن اصلی
- Boyce, M. (1979). Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. Routledge.پژوهشی-دانشگاهی
- مطهری، مرتضی. آشنایی با علوم اسلامی (منطق، فلسفه). انتشارات صدرا.پژوهشی-دانشگاهی
- سهروردی، حکمة الاشراق، ترجمه و شرح سید جعفر سجادی. انتشارات دانشگاه تهران.متن اصلی
فلسفه‌ی یونان
- Cooper, J. M. (Ed.) (1997). Plato: Complete Works. Hackett.متن اصلی
- Barnes, J. (Ed.) (1984). The Complete Works of Aristotle. Princeton University Press.متن اصلی
- Barnes, J. (Ed.) (1995). The Cambridge Companion to Aristotle. Cambridge University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- افلاطون، دوره‌ی آثار افلاطون، ترجمه‌ی محمدحسن لطفی و رضا کاویانی. خوارزمی.متن اصلی
- کاپلستون، فردریک. تاریخ فلسفه، جلد اول: یونان و روم، ترجمه‌ی سید جلال‌الدین مجتبوی. انتشارات علمی و فرهنگی / سروش.پژوهشی-دانشگاهی
رواقیان
- Inwood, B. (Ed.) (2003). The Cambridge Companion to the Stoics. Cambridge University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Long, A. A. (2002). Epictetus: A Stoic and Socratic Guide to Life. Oxford University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Hadot, P. (1998). The Inner Citadel: The Meditations of Marcus Aurelius. Harvard University Press.پژوهشی-دانشگاهی
اگزیستانسیالیسم
- Crowell, S. (Ed.) (2012). The Cambridge Companion to Existentialism. Cambridge University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Flynn, T. R. (2006). Existentialism: A Very Short Introduction. Oxford University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, “Existentialism”پژوهشی-دانشگاهی
منطق و مغالطه‌ها
- Copi, I. M., Cohen, C., & Rodych, V. (2019). Introduction to Logic (15th ed.). Routledge.پژوهشی-دانشگاهی
- Walton, D. (2008). Informal Logic: A Pragmatic Approach (2nd ed.). Cambridge University Press.پژوهشی-دانشگاهی
- Hamblin, C. L. (1970). Fallacies. Methuen.پژوهشی-دانشگاهی
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, “Fallacies”پژوهشی-دانشگاهی
- خوانساری، محمد. منطق صوری. انتشارات آگاه.پژوهشی-دانشگاهی
علومِ شناختیِ استدلال
- Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.پژوهش
- Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124–1131.پژوهش
- Gilovich, T., Griffin, D., & Kahneman, D. (Eds.) (2002). Heuristics and Biases: The Psychology of Intuitive Judgment. Cambridge University Press.پژوهش
- Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175–220.پژوهش
- Hahn, U., & Oaksford, M. (2007). The rationality of informal argumentation: A Bayesian approach to reasoning fallacies. Psychological Review, 114(3), 704–732.پژوهش
- کانمن، دانیل. تفکر، سریع و کند (ترجمه‌ی فارسیِ Thinking, Fast and Slow؛ چند ترجمه موجود است).پژوهش